Voorkom een klimaatlockdown

Vanaf afgelopen zondag zitten we weer in een lockdown vanwege de Coronacrisis. Vanuit medisch oogpunt waarschijnlijk verstandig. Vanuit persoonlijk oogpunt vooral frustrerend. Kinderen thuis, geen sport meer, weer hele dagen digitaal vergaderen.

Tegelijkertijd zouden we eigenlijk al jarenlang in een symbolische lockdown moeten zitten vanwege onze klimaat- en biodiversiteitscrisis. Vanuit ecologisch oogpunt heel hard nodig om de aarde leefbaar te houden. Vanuit persoonlijk oogpunt waarschijnlijk ook vooral frustrerend.

Bij ieder nieuws over COVID denk ik onwillekeurig aan waar ik me iedere dag hard voor maak. Ik denk aan de parallellen tussen de gezondheidscrisis die we op korte termijn voelen, maar ook aan de klimaat- en biodiversiteitscrises op langere termijn. De drie belangrijkste parallellen:

  • Beide crises zijn wereldwijde problemen, die we niet alleen in Nederland op kunnen lossen maar waarbij óók wij een onderdeel van de oplossing zijn. Bij COVID: voorkomen dat wij met reizen het virus over de wereld verspreiden. Bij klimaat: voorkomen dat ook wij te veel CO2
  • Beide crises kennen tijd tussen het nemen van maatregelen en het daadwerkelijke effect Bij COVID: zo’n twee weken tussen maatregelen en het verlagen van het aantal ziekenhuisopnames. Bij klimaat: zo’n 20 tot 30 jaar tussen onze uitstoot en de gevolgen op temperatuur en weereffecten.
  • Beide crises zijn oplosbaar, als we ervoor kiezen te doen wat nodig is. Bij COVID: zorgen dat een groot deel van de wereldbevolking wordt gevaccineerd, ook om te voorkomen dat het virus zich snel verspreidt en muteert tot nieuwe varianten. Bij klimaat: het maken van andere keuzes in ons gedrag en consumptiepatroon om onze impact op de wereld te verlagen.

Tegelijkertijd is het bij beide crises lastig om daadwerkelijk op korte termijn in actie te komen. Enerzijds omdat we de effecten pas op lange termijn merken: op korte termijn zijn er altijd andere prioriteiten. Anderzijds omdat het geen garantie biedt dat het probleem daarmee wordt opgelost, omdat iedereen daarvoor in actie moet komen. Het gevolg – niet in actie komen – is begrijpelijk, maar is tegelijkertijd precies hetgeen wat we moeten zien te doorbreken. Want andersom geredeneerd: alleen als we met elkaar collectief actie ondernemen, kunnen we deze crises op lange termijn oplossen.

Mijn ervaring is dat veel mensen het lastig vinden een en ander te vertalen naar hun dagelijkse werk. Tegelijkertijd zie ik héél veel mogelijkheden voor iedereen die actief is in de inkoop van producten, werken of dienstverlening. Bijvoorbeeld door andere keuzes te maken in wat je inkoopt, in waar je in je aanbesteding op gunt en in hoe je je leverancier aanstuurt.

Een paar voorbeelden. Door in je specificatie van stoeptegels te kiezen voor tegels met een holle onderkant, net als ProRail voor haar stations. Deze zien er identiek uit, hebben een veel lagere milieu-impact, maar zijn simpelweg nog niet de standaard. Door in je aanbesteding volledig op kwaliteit te sturen en de prijs vast te stellen, zoals de Provincie Noord-Holland deed bij de vervanging van de Cruquiusbrug. Met een gunningkader op basis van duurzaamheid, een procesaanpak en risicomanagement, waarmee de provincie vorige week de Koopwijsprijs won. En door je leverancier in de contractfase aan te sturen op groeiende duurzaamheidsprestaties, bijvoorbeeld in de raamovereenkomst kantoormeubilair vanuit de Rijksoverheid. Met structurele aandacht voor circulariteit in leveranciersgesprekken blijven leveranciers hun prestaties verbeteren.

“The time for changing lightbulbs is over”, stelde Leonardo DiCaprio tijdens een toespraak aan de VN in 2017 al. Om te zorgen dat wij en onze kinderen over 30 tot 50 jaar nog op een fijne manier op onze wereld kunnen wonen, móeten we simpelweg onze impact op de aarde verlagen. Zo voorkomen we een toekomstige lockdown vanuit klimaat. En met publieke inkoop hebben we een van de meest krachtige sleutels in handen.

Sybren Bosch is Regisseur Circulair Inkopen binnen de MRA. Vanaf 1 februari draagt hij deze rol over aan Milan Bijl, die nu nog actief is bij de Gemeente Utrecht en voorheen voor expertisecentrum PIANOo heeft gewerkt.